Αν Θέλεις να μάθεις να αγαπάς, άρχισε με τα ζώα – είναι πιο ευαίσθητα. Γ Ι. Γκουρτζίεφ

αν τον Ηρακλή στο μονοπάτι της αρετής και της κακίας, έτσι κι εγώ πολλές φορές βρί-σκομαι ένα βήμα πριν κάνω κάτι που θα το μετανιώσω. Όταν λοιπόν είμαι έτοιμη να παρα-συρθώ από το θυμό, ή τον εγωισμό, ή την απληστία -όλα αυτά που τόσο εύκολα παίρνουν τις αποφάσεις για λογαριασμό μας- μόνο μια φράση είναι ικανή να με κάνει να κοντοσταθώ, να ντραπώ αν θέλετε και να αλλάξω πορεία. Αυτή η φράση δεν προέρχεται ούτε από σοφά βιβλία, ούτε από πνευματικά κείμενα – είναι κάτι πολύ απλό: ‘Θεέ μου βοήθησέ με να γίνω ο άνθρωπος που ο σκύλος μου νομίζει ότι είμαι. Αν έχετε σκύλο ή οποιοδήποτε ζωάκι, έχετε ήδη καταλάβει τι εννοώ – Θα έχετε βιώσει τη βουβή διδασκαλία που εμπεριέχεται στη στενή επαφή με τα ζώα. Αν όχι, ίσως χρειαστούν κάποιες εξηγήσεις…

Η ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Τον Ιούλιο του 2012, μια ομάδα από διακεκριμένους νευροεπιστήμονες υπέγραψαν την περίφημη Διακή-ρυξη Συνειδητότητας του Καίημπριτζ. Ουσιαστικά, δήλωσαν απερίφραστα πως τα θηλαστικά, τα πτηνά και άλλοι οργανισμοί όπως τα χταπόδια, είναι συνειδητά όντα.

Η Διακήρυξη στην πραγματικότητα δεν μας είπε κάτι καινούριο, αποτέλεσμα όμως μια καλή αφορμή για να επανεξετάσουμε τη στάση μας απέναντι στα ζώα. Άλλωστε, οι φωνές που απαιτούν να βελτιωθεί η συμπεριφορά μας απέναντί τους αυξάνονται – από τη ραγδαία αύξηση των χορτοφάγων στη Δύση, ως τους νόμους που αναγνωρίζουν ίσα δικαιώματα σε ζώα όπως τα δελφίνια.

Ωστόσο το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πλέον αν τα ζώα αξίζουν συμπόνια ή προστασία (κάθε έλλογος άνθρωπος ξέρει την απάντηση σε αυτό). Το μεγάλο μας ερώτημα είναι αν ο τρόπος που τα αντιμετωπίζαμε μέχρι σήμερα, μας έχει αποκόψει από μια πηγή γνώσης, μεγαλύτερη ίσως από εμάς.

ΤΟ ΤΥΦΛΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Όταν πριν από 2.500 χρόνια, ο Πλάτωνας όρισε τον άνθρωπο ως «άπτερο δίποδο=, ο Διογένης τον ειρωνεύτηκε μαδώντας ένα κοτόπουλο και βαφτίζοντάς το άνθρωπο. Η αντίδρασή του Διογένη είναι εν μέρει κατανοητή: οι άνθρωποι ακόμα πιστεύουμε πως είμαστε κάτι το ιδιαίτερο, ένα είδος που έχει ξεχωριστή θέση πάνω στη Γη. Ο Χριστιανισμός μας δίδαξε πως η πλάση δημιουργήθηκε για τη δική μας ωφέλεια, και βρίσκεταί υπό την εξουσία μας. 0 Βουδισμός αναφέρει πως κάποιος μπορεί να ενσαρκωθεί ως άνθρωπος, φάντασμα, Θεός ή ζώο, αλλά μόνο ο άνθρωπος μπορεί να ξεφύγει από τον κύκλο των επαναγεννήσεων. Σε κάθε περίπτωση, τα ζώα είναι εδώ για να υπηρετήσουν τη δική μας ιστορία.

Ισως γι αυτό ο Γερμανός φιλόσοφος Ουώλτερ Μπέντζαμιν να προειδοποίησε για τον «κίνδυνο» που ενέχει η στενή επαφή με τα ζώα: όσο αυξάνεται η οικειότητα μαζί τους. τόσο ο άνθρωπος συνειδητοποιεί πως τον συνδέουν μαζί τους περισσότερα απ’ όσα τον χωρίζουν. Στο πρόσωπό τους, ειδικά όσοι τα φροντίζουμε και αναπτύσσουμε σχέσεις μαζί τους, μπορούμε να διαβάσουμε μια μεγάλη αλήθεια: δεν είμαστε τόσο ξεχωριστοί όσο νομίζουμε, αλλά αντίθετα είμαστε μέρος της φύσης που μας περιβάλλει. Ξέρουμε πλέον ότι όπως εμείς, έτσι και τα ζώα έχουν ένα είδος νοημοσύνης, προσωπικότητα. Ωστόσο χωρίς να μοιραζόμαστε την ίδια γλώσσα, δεν μπορούμε να ξέρουμε αληθινά τι συμβαίνει μέσα τους.

Από την άλλη, είναι αλήθεια ότι προβάλλουμε τις δικές μας σκέψεις πάνω τους, δίνοντάς τους ανθρώπινα χαρακτηριστικά, αγνοώντας σε μεγάλο βαθμό τι νιώθουν. Οι συνέπειες είναι βαθιές όχι μόνο για τα ίδια, αλλά κυρίως για εμάς, που χάνουμε την ευκαιρία για ένα πολύτιμο μάθημα. Ας Θέσουμε λοιπόν το ερώτημα σε νέα βάση: τι μπορούν να μας διδάξουν τα ζώα;

Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΕ

Το παράξενο είναι ότι εκεί που η επιστήμη και η φιλοσοφία σκοντάφτει, οι μύθοι όλου του κόσμου έχουν δώσει από νωρίς την ίδια απάντηση, σαν το συλλογικό μας ασυνείδητο να αντιλαμβανόταν αυτό που η στεγνή διανόηση αμφισβητούσε. Αρκεί μια ματιά στις κοσμογονίες των λαών, στους μύθους του Αισώπου, για να πάρουμε μια ιδέα. Εκεί, τα ζώα είναι δάσκαλοι, οδηγοί, εκφραστές του εσωτερικού μας κόσμου. Ακόμα και ο Πλάτωνας, μιλώντας για τη Χρυσή Εποχή του ανθρώπου, γράφει πως το κυριότερό μας πλεονέκτημα τότε ήταν η ικανότητά μας να μιλάμε με τα ζώα και να μαθαίνουμε από αυτά. Αντίστοιχα, ο μύθος της Αρκαδίας μας μιλά για μια ειδυλλιακή εποχή, κι έναν τόπο όπου ο άνθρωπος μιλούσε τη γλώσσα των ζώων και συνυπήρχε με αυτά σε απόλυτη αρμονία. Η Πτώση, όπως και να την αντιλαμβάνεται κανείς, μας απέκοψε από αυτή την πηγή γνώσης, όπως και από πολλές άλλες. Η επικοινωνία μας με τα ζώα χάθηκε μαζί με την άμεση επικοινωνία μας με τον Θεό και την αίσθηση ότι είμαστε ένα με το φυσικό περιβάλλον και το σύμπαν που μας περιβάλλει. Σήμερα αναζητούμε αυτή τη σύνδεση περιμένοντας από τους επιστήμονες να μας πείσουν ότι τα ζώα μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μας σε μια κοινή γλώσσα. «Ισως κάτι τέτοιο συμβεί σύντομα, και χρειαστεί να επανεξετάσουμε τον κόσμο μας όπως την ξέρουμε. Ακόμα κι έτσι όμως, δεν Θα έχουμε απαντήσει στο μεγάλο ερώτημα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ

Όταν το 1925 ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε είχε χάσει την έμπνευσή του, ο σπουδαίος γλύπτης Ωγκίστ Ρονταίν τον συμβούλεψε να πάει στο ζωολογικό κήπο και να κοιτάξει ένα ζώο «για όσο χρειαστεί. Ο Ρίλκε τον άκουσε και μετά από λίγο έγραψε το σπουδαιότερο ποίημα του, τον Πάνθηρα. Η έμπνευσή του είχε επανέλθει. Αν ξεχάσουμε για λίγο τις εργαστηριακές μελέτες και τα ηθικά διλήμματα, αν όπως ο Ρίλκε απλά παρατηρήσουμε για λίγο ένα ζώο, ίσως αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε κάτι από την αλήθεια που μπορεί να μας διδάξει: δεν είμαστε μόνοι μας στον κόσμο. ούτε είμαστε η μοναχική κορωνίδα της δημιουργίας. Είμαστε μέρος ενός συνόλου, έχοντας το δικό μας ρόλο, που όμως είναι άμεσα συνδεδεμένος με κάθε τι ζωντανό, και επίσης με το ρόλο και το σκοπό που έχουν να εκπληρώσουν τα ζώα στον πλανήτη μας. Όσο το λησμονούμε ή το παραβλέπουμε αυτό τόσο δύσκολο είναι να ακούσουμε το μήνυμα των ζώων, να καταλάβουμε την αποστολή τους στη ζωή, παρόλο που η χαρά μας ξεχειλίζει όταν τα βλέπουμε, παρόλο που τα χρησιμοποιούμε για να μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές τη σοφία μας ή να εκφράσουμε τα βαθύτερά μας συναισθήματα. Η πρόκληση λοιπόν βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: στην ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είμαστε οι μοναδικές συνειδητές υπάρξεις στο σύμπαν. Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι η ανθρώπινη συνείδηση είναι πολύπλοκη, ενώ τα ζώα πιο απλά, αθώα, όπως τα παιδιά. Θα μπορούσαμε άραγε να αποδεχτούμε ότι δεν είναι απλώς πιο απλά από εμάς, αλλά διαθέτουν μια διαφορετική συνειδητότητα και μια διαφορετική επαφή με το σύμπαν απ’ ό,τι εμείς; Αν κατορθώσουμε να τα δούμε έτσι, τότε ίσως αντιληφθούμε ότι κάτι πολύτιμο έχουν να μας διδάξουν.

Η ΧΑΜΕΝΗ ΑΡΜΟΝΙΑ

Τα ζώα είναι πιο κοντά στη φύση και έτσι φαίνεται να είναι σε αρμονία με τη φυσική ροή των πραγμάτων, κάτι που εμείς οι άνθρωποι έχουμε χάσει. Η επαφή μαζί τους μας βάζει ξανά σε μια σχέση με αυτή τη χαμένη αρμονία. Από αυτή την άποψη μπορούν να λειτουργήσουν ως οδηγοί μας εξαιτίας της απλότητας και της φυσικότητάς τους.

Μια απλότητα και μια φυσικότητα που επίσης απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από τη ζωή μας, καθώς ζούμε βουτηγμένοι στην καθημερινότητά μας, που συχνά γίνεται πληκτική, αγχωτική, σε σημείο να νιώθουμε ότι δεν ζούμε πραγματικά, ότι δεν είμαστε ευτυχισμένοι.

Αυτή η έλλειψη πληρότητας και αληθινής ζωής φαίνεται να μας κάνει να στρεφόμαστε τόσο πολύ στο σκύλο μας ή στη γάτα μας -ένα φαινόμενο που παρατηρούμε να αυξάνεται ραγδαία τελευταία και στη χώρα μας- διότι μας υπενθυμίζουν τη βαθύτερη φύση μας, τι είναι πραγματικά σημαντικό και κατά έναν παράξενο τρόπο τι Θα μπορούσαμε να είμαστε. Μας χαλαρώνουν βαθιά και μας δίνουν χαρές που έχουμε ξεχάσει. Και όπως χαρακτηριστικά έχει πει ο Δαλάι Λάμα, «τα ζώα έχουν την ικανότητα να μας πηγαίνουν στα πνευματικά μας βάθη.

Η δική μου εμπειρία είναι πως όταν είσαι με το ζωάκι σου, με το σκύλο μου στη δική μου περίπτωση, δεν είναι απαραίτητες οι λέξεις και οι Θεωρίες. Όταν είμαι μαζί του, με κάποιο παράξενο τρόπο νιώθω ότι είμαι σε επαφή με το Ιερό, που μπορώ να το χάίδέψω, να το σφίξω στην αγκαλιά μου. Μπορώ να τρέξω μαζί του, να παίξω, να χορέψω απαλλαγμένη από κάθε έγνοια. Είναι ο σύντροφός μου και η πιο αγνή παρέα στο πνευματικό μου ταξίδι. Και πιστεύω πως αυτός είναι και ο λόγος που από τα πανάρχαια χρόνια πάντα τα ζώα εμφανίζοντας ως οδηγοί μας μέσα στο σκοτάδι, ως οδηγοί και συνοδοιπόροι στο μεγαλύτερο ταξίδι μας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σύμφωνα με ένα αρχαίο θρύλο, όταν ο Αδάμ και η Εύα διώχτηκαν ςιπό τον Κήπο της Εδέμ, καθώς έφευγαν, ορισμένα ζώα, κυρίως ο σκύλος και η γάτα, αποφάσισαν να ακολουθήσουν το ζεύγος των πρώτων ανθρώπων στην εξορία τους.

Συμφώνησαν να αφήσουν τον Κήπο και να τους συντροφεύσουν στη γη, στα βάσανά τους, από τότε και για πάντα, δίνοντας απλόχερα την αγάπη τους, ως πιστοί σύντροφοι που μοιράζονται από τότε τη ζωή μας και λειτουργούν ως δάσκαλοί μας και αγαπημένοι μας.

Γι αυτό και Θα έλεγα, ως επίλογο, να εμπιστεύεστε τα σκυλάκια σας και τις γάτες σας, γιατί ενστικτωδώς φαίνεται να γνωρίζουν το δρόμο για το βασίλειο της ζωή…